 |
BEZ CZARNY Sambucus nigra |
Jest to ogólnie znany duży krzew (3-6 m wysokości). Liście ma także duże, pierzaste, składające się z listków długości 5-10 cm. Bardzo charakterystyczne są kwiaty bzu czarnego - drobne, kremowe, zebrane w płaskie, talerzowate kwiatostany. Mimo dużych rozmiarów, kwiatostany te robią wrażenie lekkich, koronkowych.
Wydzielają, silny, nieco duszący zapach. Bez czarny kwitnie w czerwcu, zaś w sierpniu i wrześniu dojrzewają jego owoce - drobne, czarne i błyszczące jagody. Zawierają ciemnofioletowy sok. Są jadalne (jednak dopiero, gdy całkowicie dojrzeją), mają słodki, mdły smak. Krzew ten można spotkać w całej Polsce; rośnie w lasach, nadrzecznych zaroślach, w starych parkach, przy ogrodzeniach i budynkach. Ma skromne wymagania, ale najsilniej się rozrasta, najobficiej kwitnie i owocuje na glebach żyznych i wilgotnych.
Bez czarny występuje obficie, a stosowanie go jest bezpieczne, nie powinno go więc zabraknąć w apteczce domowej. We współczesnym ziołolecznictwie najczęściej używa się kwiatów i owoców, rzadziej kory.
Kwiaty zbieramy, gdy są w pełni rozwinięte, ścinając cale baldachy z kawałkiem pędu. Zaraz po zbiorze trzeba je rozwiesić pojedynczo na sznurku, w "miejscu przewiewnym", ale nie za gorącym; temperatura suszenia nie powinna przekraczać 35st. C, inaczej kwiaty sczernieją. Gdy po 2-3 dniach zwiędną lub podeschną, można je dosuszyć Dosuszyć w wyższej temperaturze, a następnie oskubać z szypułek. Po wysuszeniu kwiaty powinny zachować kremową barwę i silny zapach.
Owoce zbieramy, gdy są już dojrzałe, fioletowoczarne. Najlepiej ściąć całe baldachy, a owoce poobrywać w domu widelcem (aby ich nie pognieć). Suszy się je w piekarniku w temperaturze około 40st C. Z owoców bzu czarnego można też przyrządzić konfitury i soki.
POŻYTEK DLA ZDROWIA
Kwiaty bzu czarnego są doskonałym środkiem napotnym i przeciwgorączkowym dla dzieci i osób starszych. W chorobach gorączkowych, czyli przeziębieniach, grypie należy pić 3 razy dziennie po 1 szklanki odwaru z 1 łyżki kwiatów na 1 szklankę widy. Odwar można posłodzić miodem lub sokiem malinowym i dodać łyżeczkę soku cytrynowego.
Można też kwiaty bzu łączyć w jednakowych ilościach z innymi ziołami, na przykład z kwiatami lipy, owocami róży dzikiej i maliny, robiąc domową mieszankę napotną i przeciwgorączkową.
Odwar z kwiatów bzu czarnego stosuje się też wewnętrznie jako środek moczopędny.
Zewnętrznie odwar z kwiatów tego krzewu służy do płukania gardła, przemywania oczu i pielęgnacji cery. Owoce bzu czarnego działają na organizm odtruwająco, w większych dawkach - rozwalniająco, a także przeciwbólowo (np. w migrenie). Stosuje się je w postaci odwarów (1-3 łyżki owoców na l szklankę wody).
Warto pamiętać, że owoce bzu czarnego są źródłem witamin B i C.
A OTO PRZEPIS NA KONFITURY Z OWOCÓW BZU CZARNEGO:
1 kg świeżych owoców, zasypać 1 kg cukru i odstawić na 5 godzin.
Pół kg cukru zagotować z niepełną szklanką wody, dodać owoce z cukrem i smażyć kilka minut, a następnie odstawić z ognia.
Takie "podsmażanie" należy powtórzyć kilka razy. Aby konfitury nie przypalały się, trzeba co jakiś czas potrząsnąć rondlem.
Następnego dnia po ponownym podsmażeniu (owoce powinny być szkliste) konfitury przekłada się; do gorących słoików.
Sok ze świeżych owoców można uzyskać przez przetarcie ich lub zmiksowanie. Następnie dodać cukru w ilości 30 dek na litr soku i pasteryzować w butelkach przez l0 minut.
Created by: Michał Klimorowski